web analytics

Shamia si adhurim dhe identitet

 
Nga Edi Çika: Hixhabi (shamia dhe veshja e vajzave dhe grave muslimane), është pjesë thelbësore e identitetit (identiteteve) të shumë vajzave dhe grave të besimit islam që e mbajnë hixhabin si kërkesë fetare dhe në përmbushje të modestisë që shpërblehet nga ana shpirtërore e në këtë mënyrë hixhabi është një ndër aspektet fetare më vizuale në raport me të tjerët. Kjo gjë ka bërë që hixhabi të jetë objekt debatesh e interesimi të madh, herë-herë ky debat ka qenë emocional dhe me teprime, por ndërkohë që ky interes e debat problematik në një numër vendesh perëndimore është shtuar në fillimin e këtij shekulli si pasojë e incidenteve terroriste, në Shqipëri, kjo gjë ka qenë e vazhdueshme që nga viti 1990 dhe të gjitha këto e bëjnë këtë diskutim jo edhe aq të lehtë.
Fotografia e Egesta Lopci
Në vitin 1990 kur Shqipëria me mbështetjen e pothuajse gjithë shoqërisë, i hyri rrugës së ndryshimit të sistemit politik e shoqëror, liria e fesë dhe ndërgjegjes, ishte një nga pikat themelore të asaj që mëtonte shoqëria. Megjithatë jo të gjithë ishin të gatshëm të respektonin këtë liri për të gjitha bashkësitë fetare. Elitat dominante herë duke përdorur orientimet gjeo-strategjike e herë duke u marrë me çështje identitare, nuk gjenin rehat me medresetë, xhamiat, arabët e turqit e sigurisht edhe hixhabin. Debati i fundit, për mënyrën sesi shijojnë plazhin vajzat e gratë muslimane është në këtë vazhdë. Megjithëse plazhi është një hapësirë ku supozohet se njerëzit shkojnë për të pushuar dhe për t’u argëtuar, pa u marrë shumë me të tjerët, ka njerëz që në vend të pushimit e argëtimit, gjurmojnë e analizojnë të tjerët politikisht e ideologjikisht që pastaj t’i spiunojnë në versionin modern, nëpërmjet mediave e rrjeteve sociale. Në këtë debat u përfshinë një numër njerëzish duke u marrë në tërësi me hixhabin, jo vetëm me veshjen në plazh, kështu që është e nevojshme të sqarohet saktësisht se çfarë është hixhabi dhe si bartëset e hixhabit ndërveprojnë me shoqërinë dhe sigurisht duke u ndalur tek përgjigjet për një numër kundërshtimesh që u hodhën në diskutim për hixhabin.
Literalisht hixhabi ka kuptimin e një mburoje apo barriere, ndërsa në terminologjinë islame i referohet veshjes së vajzave dhe grave që duhet të jenë në përputhje me parimin e modestisë. Hixhabi në kuptimin e ngushtë është vetëm shamia që mbulon flokët e vajzave dhe grave, por në mënyrë më të gjërë, hixhabi si fjalë përdoret për t’iu referuar gjithë veshjes së jashtme të vajzave dhe grave muslimane. Në këtë kuptim përdoret edhe në këtë shkrim. Hixhabi është një detyrë fetare, e urdhëruar në Kur’an dhe traditën profetike si princip i modestisë dhe devotshmerisë së vajzave dhe grave. Kështu hixhabi është kryekëput një adhurim kushtuar Zotit dhe zbatim i udhëzimeve e porosive fetare. Në kontekste sociale e historike te ndryshme, hixhabi merr edhe kuptime më të gjëra dhe shënjon gjëra të caktuara. Hixhabi është nje adhurim, por ka edhe qëllime komplementare për dobinë e besimtares dhe komunitetit gjatë zbatimit të tij në jetën e përditshme, ose siç thirren në gjuhën islame, urtësi të kësaj praktike. Normat e modestisë, siç shikohen nga vetë besimtaret që mbajnë shami, janë në ndihmë dhe me përfitime per besimtaret dhe shoqërinë.
Studimet akademike kanë nxjerrë në pah që për shumë gra dhe vajza muslimane hixhabi është nje praktikë që ju vlen dhe ndihmon në ndërveprimin e tyre me shoqerinë. Këto gra që kanë qenë objekt studimi nënvizojnë tre gjëra kryesore për hixhabin dhe që kanë qenë ndër arsyet që i kanë ndihmuar në zgjedhjen e tyre. Së pari është që hixhabi “përmirëson marrëdhëniet ndërmjet femrave dhe meshkujve.” Hixhabi shërben për të zbrapsur shikimet dhe temptimet e burrave e kështu ul tensionet seksuale në një hapesirë publike të caktuar dhe mundëson krijimin e një vendi më të paqtë ku ndërveprimi i njerëzve me njëri-tjetrin është pa probleme. Së dyti, këto gra mendojnë se nga kjo praktikë përfiton gjithë shoqëria, burra e gra. Duke u zvogëluar tensioni seksual, burrat dhe gratë kane mundësi të respektojnë më lehtësisht normat fetare dhe gjithësecili të kryejë aktivitetet e tij/saj pa probleme. Gjëja e tretë që gratë e vajzat me hixhab citojnë si arsye dhe përfitim nga hixhabi, është se sipas tyre hixhabi i “mbron” ato. Duke qenë një mënyrë për të mos tërhequr vëmendje të padëshiruar, hixhabi i ndihmon të mbajnë larg edhe incidente më të rënda. Fetarisht hixhabi është pikësëpari adhurim, kështu vajzat e gratë muslimane ne vende të ndryshme, me shumicë muslimane apo në vendet perëndimore, e shikojnë hixhabin si zgjedhjen e duhur. Kjo zgjedhje ju kontestohet nga rryma ideologjike të ndryshme, në Shqipëri dhe vende të tjera.
Kundërshtimet e dëgjuara në debatin e fundit për hixhabin në Shqipëri nuk janë të reja. Kryesisht varietetet e ideologjisë komuniste fenë dhe cdo gjë që vinte nga feja e shikonin si problematike, shtypëse, manipuluese etj. Sot më të zëshmet në këtë drejtim jane shumica e degëve të lëvizjes feministe. Hixhabi si një porosi dhe praktike fetare, nuk ka si të jetë ndryshe vetëm se shtypëse për gratë, është qasja e shumicës së rrymave të ideologjisë feministe. Kundërshtimi zakonisht në fillim konsiston në akuzën se burrat detyrojnë gratë të mbajnë shami dhe kjo u dëgjua shpesh në debatin në Shqipëri. Vajzat dhe gratë muslimane e sqaruan si të pambështetur këtë pretendim. Vetë këto vajza e gra, në rrjetet sociale dhe media, në mënyrë të artikuluar sqaruan se hixhabi është një zgjedhje e tyre fetare, ashtu siç burrat bëjnë apo nuk bëjnë gjëra të caktuara për arsye fetare. Por, nëse ky kontestim i hixhabit nuk funksionon, kalohet tek një argument tjetër, që është edhe më problematik, ku vajzave dhe grave me shami ju mohohet agjensia (aftësia e individëve për të vepruar dhe zgjedhur në një mjedis social të caktuar), sado i kontestuar të jetë ky koncept, dhe mundësinë që të jenë subjekte autonome, megjithëse paradoksalisht ideologjia feministe ju njeh agjensi femrave për abortin apo edhe per profesione të debatueshme në vendet me prostitucion të legalizuar (me devizën se mund të bëjne ç’të duan me trupin e tyre), ndërsa femrave me shami jo.
Feministet e këtyre rrymave avancojnë idenë që edhe nëse një grua zgjedh të mbajë hixhabin, përsëri është e shtypur pasi këtë e ka bërë me “vetëdije te rrejshme” (false consciousness). Ky nocion që gjendet ne shkollat e rrymat marksiste, përdoret nga grupe të ndryshme feministe anti-hixhab për të thënë që gratë muslimane me shami nuk e kuptojnë si duhet situatën e tyre sociale apo në aspekte të tjera dhe për këtë shkak zgjedhin me dëshirë hixhabin. Kështu kjo mënyrë të menduari kërkon t’iu heqë zërin vajzave dhe grave muslimane me shami dhe të lejojë si zërin e vetëm atë të grave pa hixhab apo feministet anti-hixhab. Kjo është një qasje me dialektikë orientaliste ku të vetmet gra të “emancipuara” janë ato perëndimore dhe ato që pranojnë standardin e tyre per emancipimin dhe të bukurën. Në ketë mënyrë tentohet të thellohen më tej ndarjet në llogore civilizimesh dhe duke mos marrë në konsideratë për asnjë moment se janë të mundshme edhe përkufizime të tjera të natyrës së gruas.
Nga kjo del, po ta themi me fjalë të tjera, se agjensi kanë vetem ato që pranojnë standardet e parafabrikuara te feministeve sot apo edhe marksisteve dje, te tjerët jo. Kjo qasje ku mohohet agjensia dhe të qenit subjekte autonome të grave dhe vajzave muslimane me shami ka nxitur reagimin dhe kontestimin e kësaj teze nga dy grupe te tjera, gra muslimane me anime feministe dhe studiuesit e postkolonializmit. Të parat e shikojnë hixhabin si një mjet për lirinë dhe fuqizimin e femrës dhe shohin agjensinë e këtyre vajzave dhe grave me hixhab të manifestuar në kundershtimin e tyre ndaj kapitalizmit global, materializmit, komodifikimit të trupit të grave dhe islamofobisë. Ndërkaq studiuesit e postkolonializmit, shikojnë mundësinë dhe aftësinë për të pasur agjensi të këtyre vajzave dhe grave të lokalizuar në rezistencën e tyre ndaj hegjemonizmit perëndimor dhe kolonializmit.
Megjithëse teza e rezistencës nga ana e vajzave dhe grave me shami si shprehje e agjensisë shërben për të hedhur poshtë në një pikë ata që ju mohojnë agjensinë këtyre grave dhe vajzave, përsëri anashkalon diçka më thelbësore, që është agjensia fetare (në kuptimin që veprohet a kryhet diçka për shkak te motivimit fetar dhe si agjensia fetare si koncept na ndihmon të kuptojmë sesi besimtarët ndërtojnë identitetin e tyre fetar). Vajzat dhe gratë me hixhab kanë aftësi agjensie edhe kur shprehet në rezistencën ndaj hegjemonizmit perendimor apo kolonializmit, por pikë së pari ata e zgjedhin hixhabin fetarisht, për të shprehur devotshmërinë e tyre për Zotin, përpara se kjo gjë të shënjojë rezistencën në kontekstet e tyre sociale e politike gje qe e anashkalon teza e rezistencës.
Konteksti social e politik ku janë pjesë vajzat e gratë me hixhab është një tjetër aspekt i këtij debati. Kështu aspekti legal, përkatësisht korniza kushtetuese dhe ligjore, dhe regjimi politik përmenden shpesh kur diskutohet për hixhabin për t’i mohuar këtij të fundit, çdo hapësirë ku mund të shfaqet në kokat dhe trupin e këtyre vajzave dhe grave. Megjithëse në Shqiperi kushtetuta sanksionon liri besimi dhe praktikim të këtij besimi privatisht apo në publik, shpesh kundërshtarët e shamise thirren në laicitet. Se çfarë nënkupton ky në shtetin shqiptar, është përgjithësisht i paqartë në detaje kështu kjo situatë ka çuar në incidente ku persona që praktikonin fenë, kanë pasur probleme deri në universitetet e vendit.
Sekularizmi kuptohet e zbatohet ndryshëm në shumë vende që Shqipëria i shikon si modele politike dhe që nuk akuzohen dot për defiçencë sekulare. Kornizat e sekularizmit në Francë dhe në Britani e SHBA ndryshojnë. Në Britani dhe SHBA mbrohet ligjërisht diversiteti fetar që mund të jetë prezent në hapësirat publike, duke pasur një sekularizëm jo agresiv. Ndërsa në Francë ka aplikim të një sekularizmi agresiv ku shteti ndërhyn për të çuar drejt asimilimit e zhdukjes të çdo diversiteti. Por ky model as që duhet të mendohet në Shqipëri për shkak, në rradhë të parë, të kompozimit dhe strukturës fetare të shoqërisë. Shqipëria duhet të qartësohet njëherë e mirë me këtë gjë për të evituar incidentet qe do alienonin komunitete të tëra. Shqipëria është një vend me shumicë muslimane por me pjesë të konsiderueshme te feve te tjera që në themel ka bërë të domosdoshme vendosjen pa asnjë alternative tjetër pluralizmin fetar dhe diversitetin.
Shamia në kontekstin social, politik dhe historik shqiptar nuk është as diçka e huaj dhe as ndonjë fenomen i vonë. Shamia ndër shqiptarë ka qenë që nga kohërat që ne kemi memorie historike të dokumentuar. Deri në vitet ’50 te shekullit te kaluar në qytetet kryesore të Shqipërisë vajzat dhe gratë mbanin jo vetem hixhabin (tek gratë e reja dhe vajzat kryesisht ngjyrë e zezë), por edhe më shumë se kaq, mbulonin edhe fytyrën. Pas konsolidimit te regjimit komunist dhe rrjedhimisht edhe shtimit të represionit, kjo veshje u bë e pamundur të mbahej nga këto gra e vajza ne qytete, megjithëse modestia aq sa mundej u mundua të ruhej. Ndërkohë në fshat, hixhabi ishte nje gërshetim i normave fetare dhe traditës popullore që e bënte praktike këtë veshje për gjeografinë dhe klimën ku jetonin këto vajza e gra. Kjo veshje që vlerësohet edhe estetikisht, ishte në përputhje me parimin e modestisë dhe normat e kërkuara fetare . Nga ky këndvështrim çdo përpjekje për të dënuar me syrgjynosje a me turpërim shaminë që përdoret nga shqiptaret e besimit islam, eshte me pasoja per tabanin tone si popull.
Si përfundim mund të themi se hixhabi është një udhëzim fetar për të arritur modestinë në veshje, si normë dhe shprehje e devotshmërisë dhe që për bartëset e tij ka shpërblim shpirtëror. Pavarësisht simbolikave të ndryshme që mund t’i jepen apo t’i fitojë hixhabi, motivimi kryesor i vajzave dhe grave është feja dhe besimi. Këto vajza dhe gra janë subjekte autonome, që hixhabin e kanë zgjedhje për të kënaqur Zotin, zgjedhja e duhur sipas sistemit të tyre të besimit dhe etikës. Sekularizmi varësisht kuptimit dhe praktikës së duhur nuk pengon shaminë në hapësirat publike, bile në Shqipëri është një domosdoshmëri si shtet i themeluar mbi pluralitetin fetar. Ndërkohë që shamia është thellë në tabanin popullor. Kështu çdo diskutim i informuar dhe me standarde etike mbi dhe për hixhabin duhet të jetë i mirëpritur, si një mundësi për të shoshitur e sheshuar mosmarrëveshjet e dyshimet, por jo si ky debati më i fundit, ku diskutimi ishte i ngarkuar me paragjykime, fjalor diskriminues dhe në kufijtë e urrejtjes që vendos në shënjestër shpesh të urrejtje-nxitësve grupe shoqërore të ndryshme dhe një komunitet fetar të tërë.
 

Share this Post

 

Related Posts

About the author

 
 

0 Comments

You can be the first one to leave a comment.

 
 

Leave a Comment